Kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế dữ liệu, kinh tế tuần hoàn - tầm nhìn phát triển vùng đến năm 2045 theo Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 của Bộ Chính trị

Phát triển vùng đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ cả về tư duy, mô hình tăng trưởng và phương thức tổ chức không gian phát triển. Nếu trước đây, lợi thế về đất đai, lao động, tài nguyên hay vị trí địa lý thường được xem là những yếu tố quan trọng tạo nên sức cạnh tranh của một địa phương thì trong giai đoạn mới, khoa học, công nghệ, dữ liệu, đổi mới sáng tạo và năng lực liên kết ngày càng trở thành những nguồn lực có ý nghĩa quyết định.

Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới đã xác định tầm nhìn dài hạn đến năm 2045: các vùng phát triển và vận hành theo phương thức của kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế dữ liệu, kinh tế tuần hoàn; kết cấu hạ tầng đồng bộ, thông minh, xanh, an toàn, có khả năng chống chịu cao; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực chính của tăng trưởng và phát triển.

Từ phát triển theo địa giới sang phát triển theo chức năng và lợi thế 

Đây không đơn thuần là sự thay đổi về tên gọi của các mô hình kinh tế mà là sự thay đổi về cách nhìn nhận nguồn lực và cách thức tạo ra giá trị trong phát triển vùng. Một điểm đáng chú ý của Nghị quyết số 27-NQ/TW là yêu cầu tổ chức không gian phát triển vùng theo hướng đa tầng, đa cực, liên kết giữa đất liền, vùng biển, vùng trời, không gian ngầm, không gian số và các không gian phát triển mới. Đồng thời, từng bước chuyển từ tư duy tổ chức phát triển chủ yếu theo địa giới hành chính sang phát triển dựa trên chức năng, tiềm năng, lợi thế, điều kiện tài nguyên, môi trường và các mối liên kết vùng, liên kết ngành. Điều này có ý nghĩa rất lớn khi các địa phương ngày càng có mối quan hệ phụ thuộc và bổ trợ lẫn nhau. Một tuyến giao thông không chỉ phục vụ một địa phương; một hệ thống logistics có thể tác động đến nhiều tỉnh, thành; một nguồn nước, lưu vực sông hay hệ sinh thái không thể quản lý hiệu quả nếu chỉ nhìn trong phạm vi một địa giới hành chính.

Vì vậy, phát triển vùng trong tương lai phải chuyển từ tư duy “mỗi địa phương làm một phần” thành tư duy “cùng quy hoạch, cùng kết nối, cùng chia sẻ dữ liệu, cùng khai thác lợi thế và cùng chịu trách nhiệm đối với những vấn đề có tính liên vùng”.

Kinh tế số mở rộng không gian phát triển 

Trong tầm nhìn đến năm 2045, kinh tế số không đơn giản là đưa thủ tục hành chính lên môi trường trực tuyến hay ứng dụng một số phần mềm trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Kinh tế số sẽ trở thành phương thức tổ chức và vận hành ngày càng phổ biến của nền kinh tế. Dữ liệu được kết nối giúp doanh nghiệp hiểu thị trường tốt hơn; công nghệ giúp tối ưu sản xuất; nền tảng số rút ngắn khoảng cách giữa người sản xuất và người tiêu dùng; chính quyền có thể sử dụng dữ liệu để hoạch định chính sách, quy hoạch và cung cấp dịch vụ công.

Đối với phát triển vùng, chuyển đổi số còn tạo ra một không gian liên kết vượt qua giới hạn địa lý. Một doanh nghiệp ở địa phương này có thể tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp ở địa phương khác; người dân có thể tiếp cận dịch vụ từ xa; các cơ quan quản lý có thể chia sẻ thông tin phục vụ điều hành. Bởi vậy, hạ tầng số cần được nhìn nhận như một bộ phận thiết yếu của hạ tầng phát triển, tương tự như giao thông, năng lượng hay logistics.

Kinh tế dữ liệu - biến dữ liệu thành nguồn lực phát triển

Nếu kinh tế số tạo ra phương thức hoạt động mới thì kinh tế dữ liệu đặt ra yêu cầu cao hơn: coi dữ liệu là một nguồn lực cần được quản trị, khai thác và bảo vệ hiệu quả. Nghị quyết số 27-NQ/TW xác định đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng phát triển kinh tế dữ liệu, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế số, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chủ yếu, trục xuyên suốt trong phát triển vùng.

Trong thực tế quản lý, một quy hoạch tốt cần dữ liệu tốt; một quyết định đầu tư chính xác cần thông tin đầy đủ; một chính sách phù hợp cần được xây dựng trên cơ sở hiểu đúng tình hình dân cư, lao động, đất đai, hạ tầng, môi trường và thị trường. Do đó, yêu cầu đặt ra là phải tạo được khả năng kết nối, chia sẻ, phân tích và sử dụng dữ liệu đúng mục đích. Khi dữ liệu được quản trị tốt, quá trình ra quyết định có thể chuyển dần từ dựa nhiều vào kinh nghiệm sang dựa trên bằng chứng và thông tin thực tế.

Kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn - phát triển nhưng không đánh đổi môi trường

Tầm nhìn năm 2045 của Nghị quyết cũng đặt phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn vào vị trí quan trọng. Đây là sự đáp ứng trước những thách thức ngày càng rõ về biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, sử dụng tài nguyên và sức chống chịu của nền kinh tế. Kinh tế xanh không chỉ là phát triển năng lượng sạch hay giảm phát thải. Về bản chất, đó là cách thức tổ chức tăng trưởng theo hướng sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm tác động tiêu cực đến môi trường và tạo ra giá trị kinh tế gắn với chất lượng sống lâu dài.

Trong khi đó, kinh tế tuần hoàn đặt ra yêu cầu thay đổi cách nhìn về tài nguyên và chất thải: thứ được xem là chất thải của quá trình này có thể trở thành đầu vào của một quá trình khác. Đặc biệt, các vấn đề môi trường có tính liên vùng như ô nhiễm nguồn nước, chất thải rắn, chất thải nguy hại, suy giảm đa dạng sinh học không thể giải quyết hiệu quả nếu mỗi địa phương hành động riêng lẻ. Nghị quyết 27-NQ/TW cũng nhấn mạnh liên kết vùng trong bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế xanh, kinh tế các-bon thấp, kinh tế tuần hoàn.

Hạ tầng thông minh và con người là nền tảng

Một nền kinh tế số, xanh, dữ liệu và tuần hoàn không thể vận hành nếu thiếu hạ tầng phù hợp. Tầm nhìn 2045 đặt yêu cầu xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ, thông minh, xanh, an toàn, có khả năng chống chịu cao và kết nối thông suốt. Nhưng hạ tầng dù hiện đại đến đâu cũng không tự tạo ra phát triển nếu thiếu con người có năng lực thích ứng. Vì vậy, Nghị quyết đặt yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ số, logistics, tài chính, năng lượng, nông nghiệp công nghệ cao và các ngành có tính động lực đối với từng vùng.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ cán bộ, công chức. Quản lý vùng trong tương lai không thể chỉ dựa vào kiến thức quản lý hành chính truyền thống mà cần năng lực sử dụng dữ liệu, công nghệ, tư duy liên ngành, khả năng phối hợp và xử lý các vấn đề vượt khỏi ranh giới của một địa phương.

Từ tầm nhìn đến hành động cụ thể

Để biến tầm nhìn thành hiện thực, phải bắt đầu từ những thay đổi cụ thể ngay trong quy hoạch, đầu tư, quản trị và cung cấp dịch vụ cho người dân. Đó là quy hoạch không gian phát triển có tính liên kết; đầu tư hạ tầng có trọng tâm; kết nối dữ liệu giữa các địa phương; thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ; phát triển các ngành kinh tế xanh; sử dụng hiệu quả tài nguyên; giảm chất thải; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đồng thời, cơ chế phối hợp vùng phải thực chất hơn. Nghị quyết 27-NQ/TW xác định liên kết, điều phối vùng là một khâu quan trọng, yêu cầu đồng bộ, liên thông trong quy hoạch, đầu tư, phát triển hạ tầng, dữ liệu và phân bổ nguồn lực, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, địa phương.

Nhìn từ góc độ đó, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế dữ liệu và kinh tế tuần hoàn không phải bốn hướng phát triển tách rời. Chúng bổ trợ cho nhau và cùng tạo nên một phương thức phát triển mới: tăng trưởng dựa nhiều hơn vào tri thức và dữ liệu; sử dụng tài nguyên tiết kiệm hơn; kết nối không gian phát triển rộng hơn; quản trị thông minh hơn và quan tâm nhiều hơn đến khả năng chống chịu của nền kinh tế và môi trường.

Tầm nhìn đến năm 2045 vì thế không chỉ hướng tới những đô thị hiện đại hay những công trình hạ tầng lớn. Đích đến còn là một không gian phát triển được tổ chức hợp lý, các địa phương liên kết chặt chẽ, nguồn lực được sử dụng hiệu quả, môi trường được bảo vệ và người dân được tiếp cận các dịch vụ xã hội có chất lượng cao. Đó cũng là ý nghĩa cốt lõi của việc đổi mới tư duy phát triển vùng: không phát triển đơn lẻ từng địa phương, mà cùng tạo dựng một không gian phát triển thống nhất; không chỉ tăng trưởng nhanh, mà phải tăng trưởng xanh, thông minh, bền vững và có sức chống chịu cao.